GMINA TELATYN BĘDZIE MIAŁA HERB

  • Drukuj

Minister Administracji i Cyfryzacji pismem DWJST-WSUST-78-182/12/GL z dnia 24.10.2012 roku pozytywnie zaopiniował projekt herbu, flagi i pieczęci gminy Telatyn. Projekt herbu, flagi oraz pieczęci Gminy Telatyn wraz z uzasadnieniem opracował Pan Robert Szydlik. Podstawę wyrażenia opinii stanowiła uchwała Komisji Heraldycznej zawierająca merytoryczną ocenę nadesłanych projektów w zakresie ich zgodności z zasadami heraldyki, weksylologii i miejscową tradycją historyczną. Rada Gminy Telatyn stosowną uchwałę w sprawie ustanowienia herbu, flagi  i pieczęci Gminy Telatyn oraz zasad ich stosowania podejmie na najbliższej sesji w dniu 21 listopada 2012r.

 

1.    HERB GMINY TELATYN

 W polu czerwonym św. Michał Archanioł z mieczem gorejącym w prawej ręce i wagą w lewej depczący buńczuk tatarski.

 b_200_0_16777215_00___images_h.jpg

2.    Flaga Gminy Telatyn

Flagę Gminy Telatyn stanowi prostokątny płat czerwonego sukna o proporcjach wysokości do szerokości 5:8. Na środku flagi umieszczono godło herbu Gminy Telatyn, tj. św. Michała Archanioła z mieczem gorejącym w prawej ręce i wagą w lewej depczącego buńczuk tatarski. Wysokość godła równa się 9/10 wysokości flagi.

b_200_0_16777215_00___images_f.jpg

 

3.    Pieczęć Gminy Telatyn

Pieczęć Gminy Telatyn ma kształt okrągły i średnicę 36 mm. W otoku majuskulny napis GMINA TELATYN, gdzie oba słowa oddzielone są od siebie ażurowymi sześciopromiennymi gwiazdkami. W środku wewnętrzne perełkowe koło, w które wpisany jest konturowo herb Gminy Telatyn, tj.: św. Michał Archanioł z mieczem gorejącym w prawej ręce i wagą w lewej depczący buńczuk tatarski.

b_200_0_16777215_00___images_piecz.jpg

Wyjaśnienie symboliki

Św. Michał Archanioł depczący buńczuk tatarski – nawiązuje do historycznego wydarzenia -  18 września 1672 r. pod Telatynem hetman Jan III Sobieski połączył swoje siły z wojskiem ukrainnym, by wspólnie wyprawić się przeciwko Tatarom. Wyprawa ta zakończyła się wiktorią Rzeczypospolitej. O wydarzeniu tym możemy przeczytać w „Dzienniku pogromu Tatarów” wydanym w 1866 w tomie VIII serii „Poczet Nowy” Biblioteki Ossolińskich.

W projekcie herbu gminy nie ma odniesień do miejscowych rodów, jako że żaden z nich nie wyróżnił się ponad inne ani długim panowaniem, ani posiadaniem znacznych w skali dzisiejszej gminy dóbr.

Postać św. Michała Archanioła jest obecna zarówno w kościele rzymskim, jak i greckim, ale przede wszystkim jest to patron Rusi i szczególny opiekun ruskich książąt. To także posłaniec i wykonawca woli Pana, który zachęca do wyprawy wojennej i upewnia o zwycięstwie, pozostając obrońcą Kościoła. W herbie Gminy Telatyn symbolizuje wielowiekowe współżycie obok siebie na tych terenach Polaków i Rusinów, chrześcijan obrządku zachodniego i wschodniego oraz ich wspólną walkę pod buławą Jana Sobieskiego przeciwko Tatarom.

 

Historia Telatyna i najstarszych miejscowości z terenu gminy

Dzieje terenu obejmowanego przez gminę Telatyn sięgają początków Państwa Polskiego. Wieś Telatyn leżała w obszarze Grodów Czerwieńskich. Wielokrotnie w okresie od XI do XIV w. była pod panowaniem władców ruskich i polskich. Ostatecznie w 1340 r. Kazimierz Wielki przyłącza te tereny do Polski, rozpoczynając osadnictwo ziemi chełmskiej i bełskiej (na pograniczu tych ziem leżą wsie obecnej gminy Telatyn). Dopiero w 1387 r. królowa Jadwiga w wyprawie na Ruś włączyła już na stałe do Polski ówczesną ziemie chełmską i bełską. W 1388 r. Władysław Jagiełło nadał ziemię bełską księciu mazowieckiemu Ziemowitowi IV. Ziemia chełmska weszła w skład Korony. W XV i XVI wieku dokonano podziału administracyjnego, który utrzymał się do końca I Rzeczypospolitej. Podziały administracyjne I Rzeczypospolitej uległy likwidacji po pierwszym rozbiorze Polski. Teren Gminy Telatyn początkowo znalazł się pod zaborem austriackim, a następnie rosyjskim. Później powstała gubernia lubelska podzielona na powiaty. Stan taki przetrwał do 1912 r.. Z części guberni lubelskiej i siedleckiej władze carskie utworzyły nową gubernię chełmską. W 1915 r. włączono ją do generalnego gubernatorstwa kijowskiego, nie zrealizowanego przez wybuch I wojny światowej w 1914 r.. W 1919 r. tereny obecnej gminy Telatyn znalazły się w większości w woj. lwowskim, a w mniejszej części w woj. lubelskim.

Najwcześniejszym śladem osadnictwa na terenie obecnej gminy jest zlokalizowane w Posadowie grodzisko pierścieniowate z przełomu XIV i XV wieku, które powstało na zrębach wcześniejszej osady należącej do Grodów Czerwieńskich. Na ten okres datuje się początek wkraczania na te tereny zwartego osadnictwa ruskiego i małopolskiego. Warto w tym miejscu podkreślić, że od średniowiecza aż do 1947 r. przeważającą większość miejscowej ludności stanowili Rusini (Ukraińcy) wyznania prawosławnego (od zawarciu Unii Brzeskiej do likwidacji unii – wyznania greko-katolickiego). Jakokowiek pod koniec XIX wieku teren gminy Telatyn był znacznie większy niż obecnie, to skład wyznaniowy ludności w tamtym okresie mówi nam dużo o strukturze etnicznej mieszkańców Telatyna i okolic do 1947 roku. Według Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego pod koniec XIX wieku gminę zamieszkiwało 3959 prawosławnych, 1355 katolików i 15 żydów.

Niemal Wszystkie funkcjonujące obecnie na terenie gminy parafie rzymsko-katolickie powstały dopiero w XX wieku po przejęciu dawnych świątyń pounickich i poprawosławnych. Wcześniej nielicznie występujący w Telatynie i okolicach katolicy obrządku rzymskiego należeli do trzech parafii, których siedziby znajdują się obecnie na terenach gmin ościennych:

- Rzeplin (ob. gm. Ulhówek) – parafia założona w 1403 r., Od 1991 roku w Telatynie powstał kościół filialny parafii Żulice  utworzonej w roku 1972. Parafia Żulice powstała z podziału parafii Rzeplin i przyłączenia Dutrowa z parafii Nabróż.

- Oszczów (ob. gm. Dołhobyczów) parafia założona w 1472 r.

- Nabróż (ob. gm. Łaszczów) – parafia założona w 1411 r.

 

TELATYN - obecnie siedziba gminy

Średniowieczna wieś szlachecka, ulokowana wśród łagodnych pagórków Grzędy Sokalskiej. Początki nie są wiadome. Pierwszy znany zapis dotyczący Telatyna pochodzi z roku 1439, kiedy niejaki Łaszcz z Kryszyna pożyczał pieniądze od telatyńskiego rządcy Świętosława. W ciągu stuleci wieś przechodziła do różnych właścicieli. W połowie XV stulecia wieś była w posiadaniu mazowieckiego rodu Ciechomskich-Kozłowskich. Jeszcze przed 1539 rokiem należała do Wojciecha Kozłowskiego, ostatniego męskiego przedstawiciela rodu. Następnie do również z Mazowsza pochodzących Kopytowskich. W 1551 r. Arnolf Uchański dostał Telatyn wraz z folwarkami Rzeczki, Hojce i Rata (łącznie 8 łanów = 134, 4 ha gruntów), jako posag żony Anny z Kopytowskich, córki Piotra kasztelana warszawskiego. Od 1590 do Daniłowiczów, zaś w XIX w. do Kaszowskich. W 1880 r. wieś liczyła 130 domów i 1026 mieszkańców. Dawna drewniana cerkiewka z 1761 r., wystawiona na miejsce uprzedniej, po I wojnie światowej została opuszczona i szybko popadła w ruinę. W 1991roku w Telatynie wybudowano kościół filialny par. Żulice.

W roku 1672, jak podają źródła, pod Telatynem miała miejsce koncentracja wojsk koronnych i ukrainnych przeprowadzona przez hetmana Jana Sobieskiego przed udaną wyprawą na czambuły tatarskie. Wspomina o tym Dziennik pogromu Tatarów. Przez Jana Sobieskiego Marszałka i Hetmana Wielkiego Koronnego w roku 1672. Czytamy w nim:

Z obozu pod Petranką die 45 Octobris 1672.

18 Septembris złączył jegomość pan marszałek pod Telatynem wojsko z Ukrainy z jegomością panem Podlaskim zeszłe *

*) Pamiętny ten pogrom, którego widownia były właśnie tutejsze okolice, ma podwójny dla czytelników naszych interes, tem chętniej więc opis jego ze współczesnego rękopisu biblioteki wilanowskiej wyjęty, a przez bibliotekarza jej p. Stanisława Przyłęckiego uprzejmie nam udzielony, wraz z listem Sobieskiego do króla tu umieszczamy. Sobieski, podówczas jeszcze tylko hetman, rozwinął w tej wyprawie nadzwyczajną sprężystość”.[1]

 

Posadów

Znajduje się tutaj wspaniale zachowane grodzisko pierścieniowate z XIV-XV w., które powstało prawdopodobnie na Warto zobaczyć murowany kościół parafialny(dawna cerkiew greckokatolicka) z ok. 1824-26 r., bramę murowaną (I poł. XIX wieku), dawny cmentarz przycerkiewny, cmentarz prawosławny (nieczynny), oraz stanowisko archeologiczne.

 

Łykoszyn

W roku 1447 wieś należała do Stanisława Czambora podkomorzego bełskiego. W 1493 od Stanisława Czambora plebana z Wyklajczy, za 700 grzywien kupił ją Wydżga z Szypicz, syn Niemierzy Wydżgi podkomorzego bełskiego. W 1564 miała 5 łanów [84 ha) gruntów uprawnych. W XVIII stuleciu jej dziedzicami nadal byli Wydżgowie. W XIX w. wieś należała do Swieżawskich. W 1827 r. wieś liczyła 60 domów i 373 mieszkańców. Do lat pięćdziesiątych XX w. zachował się dawny pałac, oficyna, czworaki dworskie, rządcówka i park z XIX wieku, który zachował się do czasów współczesnych. W końcu XIX wieku istniała we wsi drewniana cerkiew niewiadomej erekcji.

 

 

Poturzyn

Dawniej niekiedy jako Potarzyn lub nawet Batarzyn (tak w lustracji z 1564 r.). W I połowie XV w. (1422 r.) wieś była bezpośrednią własnością książąt bełskich. W XVI-XVIII stuleciu wchodziła w skład starostwa bełskiego. Kościelnie w 1531 r. -jako enklawa - przynależała do parafii tyszowieckiej. W 1564 w dożywociu u kasztelana Stanisława Zamoyskiego. Wedle lustracji z tegoż roku na 6, 5 łana (109, 2 ha) gruntów osiadłych było 26 kmieci, 5 zagrodników, karczmarz i pop prawosławny z miejscowej cerkwi. Ponadto były tu 2 stawki rybne i folwark. Ogólny dochód z wsi wynosił wówczas 126 zł. Po I rozbiorze w zaborze austriackim, w 1802 r. zamieniona z hrabiami Ostrorogami za dobra Tustanowice. Po Ostrorogach wieś przejęli Baliccy, a następnie Wojciechowscy. W r. 1847 (wg innych danych w 1838) powstała tu cukrownia Wojciechowskich. W 1880 r. wieś liczyła 99 domów i 853 mieszkańców, w tym 147 katolików. Spis z r. 1921 uwzględniał natomiast we wsi Poturzynie 136 domów oraz 912 mieszkańców, w tym 83 Żydów i aż 696 Ukraińców, zaś w osadzie fabrycznej -11 domów oraz 133 mieszkańców, w tym 23 Żydów i 1 Ukrainiec. W okresie międzywojennym Poturzyn był siedzibą gminy (w pow tomaszowskim) o obszarze 7. 130 ha i o 6. 452 ludności. W tutejszym pałacu Trębińskich z ok. 1773 r. gościł w 1830 wielki kompozytor Fryderyk Chopin. W końcu XIX w. istniała tu drewniana cerkiew pounicka o nieznanej dacie powstania.

 

Suszów

W 1445 r. wieś należała do Dersława i Falisława Suszeńskich z Suszna. W 1492/94 r. dziedzic Stanisław Suszeński zamienił ją na Błażejów w ziemi sochaczewskiej. W r. 1571 z rąk Jana Zamoyskiego trafiła do Krzysztofa Siedliskiego. W latach 1575-1596 prawdopodobnie do rodu Lipskich herbu Grabie. Natomiast w roku 1642 wieś stanowiła własność Stefana Komorowskiego, burgrabiego krakowskiego. Do Komorowskich wieś należała jeszcze w 1750 r. (do Jakuba, kasztelana santockiego). Wieś położona była niegdyś w staropolskim powiecie bełskim. W 1880 r. liczyła 49 domów i 409 mieszkańców, w tym 18 katolików i 4 Żydów. Spis z r. 1921 (wówczas w gm. Poturzyn) wykazywał już 72 domy oraz 379 mieszkańców, w tym 12 Żydów i aż 271 Ukraińców. Na przełomie XIX i XX w. stała tu drewniana cerkiew sprzed 1691 r

 

Żulice

W 1462 roku wieś została nadana Dobiesławowi Byszowskiemu, ówczesnemu staroście bełskiemu. Po 1518 r. natomiast należała do Zawadzkich herbu Lis. Wieś położona była w staropolskim powiecie bełskim. W świetle spisu poborowego z 1564 miała jedynie 2 łany (33, 6 ha) gruntów uprawnych. W 1564 należała do Jana Zawadzkiego. W XVIII w. do Hadziewiczów, zaś od 1796 do końca XIX w. do Makomaskich. W 1827 r. liczyła 45 domów z 250 mieszkańcami. Tutejszy murowany kościół powstał w 1827/28 r. z fundacji Wincentego Makomaskiego, początkowo jako rodzinna kaplica grobowa. Od 1919 służąca za kościół rzym.-katolicki. W 1944 zniszczony przez Ukraińców, odnowiony w 1945 r. Zachowany kompleks dworski Makomaskich z pocz. XIX w. Murowany, klasycystyczny dwór z parkiem w 1944 został zniszczony przez Ukraińców. Po 1947 przeznaczony na mieszkania, wkrótce potem w częściowej ruinie. Odbudowany w latach siedemdziesiątych. Przy nim murowany spichlerz i stajnia dworska. W końcu XIX stulecia istniała tu murowana cerkiew z 1827 roku.

 

Nowosiółki
We wsi znajduje się kościół parafialny(dawna cerkiew greckokatolicka)z 1846 r., murowany, oraz dzwonnica murowana z ok. 1800 r., ogrodzenie murowane z poł. XIX wieku. Ponadto jest tam cmentarz parafialny, grzebalny czynny i cmentarz prawosławny nieczynny oraz stanowisko archeologiczne.

 

Bibliografia:

 

Bondyra W., Słownik historyczny miejscowości województwa zamojskiego, Lublin 1993.

Boniecki A., Herbarz polski. Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1987

Dziennik pogromu Tatarów. Przez Jana Sobieskiego Marszałka i Hetmana Wielkiego Koronnego w roku 1672, [w:] Poczet nowy, t. VIII, Ossolineum, Lwów 1864 (1866), s. 312 i nn.

Feduszka J. [red.], Zamojszczyzna i Wołyń w minionym tysiącleciu: historia, kultura, sztuka : konferencja naukowa [25-26 lutego 2000; Muzeum Zamojskie w Zamościu, Wołyńskie Muzeum Krajoznawcze w Łucku], Zamość, 2000.

Gajur J., Na Grzędzie Sokalskiej - mój dom, moja Ojczyzna: przewodnik historyczny po sołectwach gminy Telatyn, Arete, Krosno 2010

Gloger Z.,, Geografia historyczna ziem dawnej Polski, Kraków 1903.

Kazimierczuk Z., Niedźwiedź J., Małe ojczyzny w Unii Europejskiej: obszar G-6 : przewodnik, cz. 2., Lokalna Grupa Działania-Stowarzyszenie G-6 Grzędy Sokalskiej, Witryna Kresowa Zdzisław Kazimierczuk, Zamość, 2008.

Niedźwiedź J., Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego, Regionalny Ośodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Lublinie. Pracownia w Zamościu, Oficyna Wydawnicza Kresy. 2003.

Rospond S., Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 395.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wyd. pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, J. Krzywickiego i W. Walewskiego, Warszawa 1880-1902, t. 1-15.

Pawiński A., Polska XVI wieku po względem geograficzno-statystycznym, Warszawa 1910

Tyszkiewicz J., Geografia historyczna Polski w średniowieczu: zbiór studiów, DiD, Warszawa, 2003.

 



[1] Mniejszym drukiem zamieszczony został tu przypis XIX-wiecznego wydawcy Dziennika pogromu Tatarów…